Home » Architektura regionu » Powiat Strzelecki

Powiat Strzelecki

Anna Lechowicz

Powiat strzelecki znajduje się w południowo-zachodniej części naszego kraju i jest jednym z ładniejszych powiatów województwa opolskiego. Powstał on w 1999 r. na mocy ówczesnej reformy administracyjnej. Powiat strzelecki to nie tylko piękne miasta Strzelce Opolskie, ale także gminy wiejsko – miejskie: Kolonowskie, Leśnica, Ujazd i Zawadzkie, które oddają tradycyjny charakter Śląska Opolskiego.

 

Tak jak w przypadku pozostałych terenów Śląska Opolskiego, teren dzisiejszego powiatu strzeleckiego posiada charakterystyczne cechy wynikające z jego historii. Samo miasto Strzelce Opolskie powstało na przełomie XIII i XIV wieku, ale obszar terenu powiatu strzeleckiego był już zamieszkiwany w okresie kultury łużyckiej tj. w latach 1000 – 400 p.n.e., co wiązało się z faktem przebiegu przez ten teren głównego szlaku handlowego łączącego ziemie polskie z Imperium Rzymskim. Następnie obszar powiatu strzeleckiego dzielił losy pozostałej części Śląska Opolskiego, tzn. był we władaniu władz pruskich. Niepodzielne rządy pruskie na ziemi strzeleckiej trwały od 1808 r. aż do 1945 r., czyli do II wojny światowej. W przypadku powiatu strzeleckiego II wojna światowa ma o tyle duże znaczenie, że uczyniła ona na jego terenie duże spustoszenie. Spłonęło 80% zabudowań w Strzelcach Opolskich, m.in. zamek, zabudowa śródmieścia oraz liczne zakłady przemysłowe. W 1945 r. Rosjanie oddali Opolszczyznę rządowi polskiemu, a niedługo potem starano się odbudować zniszczone Strzelce Opolskie, niestety niektórych zabytków nie udało się odbudować.

W wyniku II wojny światowej miasto oraz niektóre obszary powiatu diametralnie zmieniły swój wygląd, tracąc nieco swój tradycyjny opolski wygląd i styl architektoniczny. Jednak władze powiatu dbają by tradycyjna opolska architektura była kultywowana, wprowadzają odpowiednie przepisy prawne w zakresie budownictwa nowych domów, a także istniejących zabytków.

- Dla terenu Powiatu strzeleckiego w większości opracowane są plany zagospodarowania przestrzennego. Zawierają one wytyczne dot. kształtowania zabudowy i określają np. linię zabudowy, wysokości budynków, kształty dachów.

W strefach chroniących starą zabudowę pojawiają się ponadto wymagania zachowania historycznego układu przestrzennego, rozplanowania dróg, placów, kompozycji wnętrz urbanistycznych, kompozycji zieleni, kolorów elewacji, bryły budynków, podziałów architektonicznych. Zabudowa na tych terenach powinna nawiązywać formą architektoniczną do charakteru i skali otaczającej zabudowy o cechach regionalnych –  mówi Pani Teresa Wanecka- Naczelnik Wydziału Architektoniczno-Budowlanego. Dlatego też, po mimo licznych zniszczeń, na terenie powiatu strzeleckiego można spotkać domy zbudowane w tradycyjnym stylu zgodnym z ideą „Opolskiego Domu”. Idea ta  jest znana Staroście powiatu strzeleckiego:

…”Idea „Opolskiego Domu” bardzo mi się podoba, bo warto pielęgnować nasze dziedzictwo i tradycyjną architekturę  naszego regionu. Na terenie naszego powiatu przykładem tradycyjnej opolskiej zabudowy bez wątpienia jest ul. Wiejska w Jemielnicy…” – twierdzi Pan Józef Swaczyna Starosta powiatu strzeleckiego, który dodaje; …”Należałoby jednak  bardziej promować tą ideę wśród mieszkańców Opolszczyzny, bo to oni w głównej mierze kształtują wygląd naszych miast i wsi”.

Jednak na terenie powiatu strzeleckiego można zauważyć dość zróżnicowaną architekturę, co potwierdza Naczelnik Wydziału Architektoniczno- Budowlanego Starostwa Powiatowego; …”Zabudowa na terenie powiatu jest zróżnicowana, co wynika z czasów w których powstała. Np. wieś Jemielnica należy do najstarszych miejscowości ziemi strzeleckiej. Na układ jej pierwotnej zabudowy miało wpływ założenie w drugiej połowie XIII w. Opactwa Cystersów. Natomiast w czasach pruskich, rygor budowlany ukształtował zabudowę wsi jako zwarty, leżący w jednej linii układ domów na rzucie prostokąta, ustawionych szczytem do drogi, gdzie budynki mieszkalne leżały w jednym ciągu z budynkami gospodarczymi i inwentarskimi. Podwórka często zamykały stodoły z charakterystycznym wysokim, dwuspadowym dachem. Późniejsza zabudowa nie odbiega od zabudowy powstałej w tym czasie w regionie opolskim, jest murowana (elewacje z kamienia, cegły, późniejsze tynkowe), jedno lub dwukondygnacyjna, dachy są kryte dachówką. Starsze domy posiadają czasami ozdobne gzymsy, elementy pruskiego muru. Zabudowa miejska jest związana z rozwojem regionu strzeleckiego, którym było rzemiosło i handel. Charakterystycznym budynkiem jest browar strzelecki, ostatnio odnowiony, w którym mieści się restauracja. Najnowsza zabudowa, podobnie jak na całej Opolszczyźnie „ulega tendencjom architektury współczesnej”, z urozmaiceniami bryły w postaci balkonów, wykuszów, lukarn, okien połaciowych, z dachami wielospadowymi, chociaż ostatnio zauważa się tendencję minimalizowania powierzchni zabudowy i kubatury budynków”.

Powiat strzelecki  posiada bogatą historię, która ukształtowała jego charakter i tradycję, zarówno pod względem kulturalnym jak i architektonicznym. Powiat ten posiada wiele pięknych i wartych zobaczenia zabytków, które odzwierciedlają historię ziem strzeleckich, a tym samym historię Opolszczyzny. Jednym  z takich zabytków jest drewniana chata Kielcza, która prawdopodobnie powstała około 150-170 lat temu. Chata ta prezentuje typowe wiejskie budownictwo z początku XIX wieku – usytuowanie budynku poza zwartą zabudową wiejską oraz posadowienie budynku na fundamencie (fundamenty zaczęto stosować w budownictwie wiejskim od początku XIX w). Ponadto na terenie powiatu znajduje Kościół Św. Wawrzyńca, amfiteatr  na Górze Św. Anny, zespół kościelno-klasztorny Cystersów z XIII wieku oraz drewniany kościół pod wezwaniem Św. Barbary z lat 1683-1690, które stanowią ważną część historii ziemi strzeleckiej.

Ziemie Opolszczyzny charakteryzuje się bogatą tradycją, specyficzną kulturą i piękną zabudową, której „opolski” styl kształtował się przez wiele lat. I taki też jest powiat strzelecki. Jest to piękny i zadbany, a przede wszystkim pielęgnuje się w nim to co jest w nim najpiękniejsze  – jego regionalną kulturę i tradycję, podejmując w tym zakresie wiele inicjatyw.