Home » Architektura regionu » Powiat Kędzierzyńsko-Kozielski

Powiat Kędzierzyńsko-Kozielski

Anna Lechowicz

Współczesna architektura w Polsce jest bardzo zróżnicowana. Żaden z regionów, może z wyjątkiem małopolski, nie ma określonego stylu, który wyróżniałby go i wskazywał cechy jednolitości w lokalnej architekturze. Wskazuje to jednoznacznie na brak wpływu tradycyjnej stylistyki na współczesne inspiracje w projektowaniu. Ważne jest zatem by podejmować działania, które promowałyby i pozwoliłby na zachowanie tradycyjnej architektury.
Powiat kędzierzyńsko – kozielski jest jednym z powiatów województwa opolskiego, który podjął działania w tym zakresie. Władze powiatu, od momentu powstania, wspierają działania Stowarzyszenia „Opolski dom”, którego głównym zadaniem  jest promocja kultury, tradycji i gospodarki Opolszczyzny.

Powiat kędzierzyńsko-kozielski położony jest w południowo-wschodniej części województwa opolskiego, przy granicy z województwem śląskim, w dorzeczu Odry i Kłodnicy. Powiat charakteryzuje się dużym potencjałem gospodarczym, infrastrukturalnym, społecznym i intelektualnym. Jest jednym z czterech rejonów przemysłowych Województwa Opolskiego, a miasto Kędzierzyn – Koźle jest drugim po Opolu miastem węzłowym strefy uprzemysłowienia i urbanizacji Opolszczyzny. Rejon ten posiada duże szanse rozwoju w obszarze innowacji, przemysłu i usług wykorzystujących drogowe, kolejowe i wodne walory komunikacyjne. Powiat jest specyficznie ukształtowanym obszarem. Od wielu wieków przez teren powiatu przebiegały ważne lądowe i wodne szlaki handlowe i komunikacyjne, które sprzyjały rozwojowi osadnictwa w tym regionie.
Jak każdy mikroregion Śląska Opolskiego, ziemia kędzierzyńsko – kozielska, posiada swoje tradycje i obyczaje ludowe, a także charakterystyczny styl budownictwa. Wiąże się to głównie z historią regionu.
W IX wieku tereny dzisiejszego powiatu kędzierzyńsko – kozielskiego należały do państwa Wiślan, następnie do państwa wielkomorawskiego, a około 921 r. dostały się one pod panowanie czeskie. Pod koniec panowania Mieszka I ziemie te znalazły się w granicach państwa polskiego. Po połączeniu Śląska z resztą ziem polskich, ziemia kędzierzyńsko – kozielska dzieliła losy Śląska, wiążące się głównie z przynależnością Śląska do Prus. Wiele pięknych zabytków znajdujących się na terenie powiatu pochodzi właśnie z tego okresu. Zabytki te odzwierciedlają cechy architektury i ówczesny styl budownictwa. Jednym z takich zabytków jest siedziba Nadleśnictwa Kędzierzyn.

Pomimo, że historia ziem kędzierzyńsko – kozielskich jest bogata, to największy wpływ na kształtowanie się na tych ziemiach tradycji, obyczajów i architektury miała przynależność do Prus. Tak jak w przypadku znacznej część Śląska Opolskiego obecny wygląd terenów wiejskich i miejskich powiatu kędzierzyńsko – kozielskiego, kształtowany był za pomocą  licznych i bardzo szczegółowych przepisów pruskich w zakresie budownictwa, zwłaszcza budownictwa chłopskiego. Domy z tego okresu budowane były z odpowiednich materiałów (np. cegły w odpowiednich wymiarach), miały kształt prostokąta (dom bardzo często był połączony z budynkiem gospodarczym) z dwuspadowym dachem, który był ustawiony szczytem do drogi (prostopadle do drogi).

Wszystkie te cechy determinują wygląd „opolskiego domu”, który jest odzwierciedleniem historii naszego regionu, jego dorobku i tradycji, którą należy pielęgnować. Najlepszą formą zaprezentowania tradycyjnego charakteru danego regionu jest zachowanie jego unikatowej architektury, ponieważ to właśnie ona jest najbardziej widocznym elementem tradycji.  Warto więc zadbać o promocję architektury nawiązującej do tradycji i właśnie w tym celu powołano Stowarzyszenie „Opolski dom”. Jednym z założycieli oraz jednym z głównych twórców idei „opolskiego domu” jest pan Józef Gisman – Starosta kędzierzyńsko- kozielski.
- Idea „Opolskiego domu” promuje budownictwo, które inspirowane jest śląską architekturą. To ważne, aby kształtować kulturę naszego regionu sięgając do wzorców sprzed lat. To przecież one wyróżniają nas architektonicznie na tle innych miast naszego kraju. Dlatego doceniamy to, co nasze. Tradycyjne charakterystyczne domy znajdziemy również na terenie naszego powiatu, szczególnie na terenach gmin wiejskich.
Powiat Kędzierzyńsko – Kozielski to nie tylko miasto i gmina Kędzierzyn – Koźle. W skład powiatu wchodzi także 5 gmin wiejskich – Bierawa, Cisek, Pawłowiczki, Polska Cerekiew i Reńska Wieś. Wszystkie uregulowania określa miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego odpowiedni dla każdej gminy. Dla przykładu, w gminie Polska Cerekiew na planie znajdziemy obowiązującą linię zabudowy. Zwykle jednak dom powinien być usytuowany w odległości nie mniejszej niż 6 m od drogi. Plan zagospodarowania przestrzennego określa też wytyczne w zakresie np. kształtu dachu, który powinien być spadzisty. W wytycznych znajdziemy też dokładne kąty nachylenia konstrukcji dachowej – wyjaśnia Starosta.

Jak twierdzi Starosta Józef Gisman, na terenie powiatu nie ma specyficznej architektury, która nie byłaby spotykana w innych rejonach województwa. Występuje tu budownictwo murowane, dachówka ceramiczna, domy są raczej jednokondygnacyjne, choć zdarzają się wyjątki. Występują elementy ceglane dekoracji. Warto nadmienić o architekturze przemysłowej. Ze względu na to, że Kędzierzyn-Koźle jest miastem przemysłowym od XIX wieku, a bardziej w XX, rozwijała się tu architektura przemysłowa. Przykładem są zabudowania portowe w Koźlu – Porcie. Tam właśnie mamy do czynienia z charakterystycznymi domami z czerwonej cegły.
By mieć większy wpływ na kształtowanie tradycyjnej architektury, w powiecie kędzierzyńsko – kozielskim istnieje wiele szczegółowych przepisów w zakresie budownictwa, które jednak nie są wystarczające.
- W niektórych planach zagospodarowania przestrzennego istnieją już uwarunkowania, które narzucają projektantom wysokość budynku, procent spadku dachu, ale jest to jeszcze za mało, aby w części powrócić do klimatu architektury śląskiej. W planach tych powinno się narzucić pewne elementy architektoniczne, szczególnie w miejscowościach, gdzie zachowało się więcej obiektów architektury śląskiej. Należałoby narzucić proporcję otworów okiennych czy drzwiowych, rodzaje pokryć dachowych itp. Na terenie powiatu znajdują się pojedyncze obiekty, które zachowały stary klimat architektoniczny, ale w większości są to domy mocno zaniedbane i nie użytkowane – dodaje Pan Gisman.
Powiat kędzierzyńsko – kozielski to piękny region, który posiada swoją historię i swoje tradycje – również architektoniczne. Posiada swoje  zabytki; fort Wilhelma, kościół Św. Katarzyny, Kapliczkę w Reńskiej Wsi, które warto zobaczyć, bo tworzą nieodłączną cześć historii powiatu kędzierzyńsko – kozielskiego. Lecz historia to nie tylko zabytki, to także otaczająca nas architektura. Architektura, która była kształtowana przez naszych przodków przez wiele wieków. Dlatego warto i należy pielęgnować jej tradycyjne piękno tak, by w pełni odzwierciedlało charakter danego regionu i by tworzyło harmonijną całość.